• News
  • Blogs
  • Gurukulam
English हिंदी
×

My Notes


  • TOC
    • यज्ञाग्नि की शिक्षा तथा प्रेरणा
    • यज्ञ में पालन करने योग्य नियम
    • ब्रह्मदेव कृत सामूहिक यज्ञ
    • हवन सम्बन्धी कुछ आवश्यक बातें
    • हवन सामाग्री
    • समिधाएँ
    • यज्ञ का मुहूर्त
    • कुण्ड एवं मण्डप निर्माण
    • कुण्डों की रचना तथा भिन्नता
    • कुण्डों की संख्या
    • यज्ञीय पदार्थ तथा पात्र परिचय
  • My Note
  • Books
    • SPIRITUALITY
    • Meditation
    • EMOTIONS
    • AMRITVANI
    • PERSONAL TRANSFORMATION
    • SOCIAL IMPROVEMENT
    • SELF HELP
    • INDIAN CULTURE
    • SCIENCE AND SPIRITUALITY
    • GAYATRI
    • LIFE MANAGEMENT
    • PERSONALITY REFINEMENT
    • UPASANA SADHANA
    • CONSTRUCTING ERA
    • STRESS MANAGEMENT
    • HEALTH AND FITNESS
    • FAMILY RELATIONSHIPS
    • TEEN AND STUDENTS
    • ART OF LIVING
    • INDIAN CULTURE PHILOSOPHY
    • THOUGHT REVOLUTION
    • TRANSFORMING ERA
    • PEACE AND HAPPINESS
    • INNER POTENTIALS
    • STUDENT LIFE
    • SCIENTIFIC SPIRITUALITY
    • HUMAN DIGNITY
    • WILL POWER MIND POWER
    • SCIENCE AND RELIGION
    • WOMEN EMPOWERMENT
  • Akhandjyoti
  • Login





Books - गायत्री यज्ञ विधान

Media: TEXT
Language: HINDI
TEXT TEXT


यज्ञ का मुहूर्त

Listen online

View page note

Please go to your device settings and ensure that the Text-to-Speech engine is configured properly. Download the language data for Hindi or any other languages you prefer for the best experience.
×

Add Note


First 6 8 Last
विष्णु या याग, रुद्र, लक्ष होम, कोट होम, ज्योतिष्टोम आदि बड़े यज्ञों के लिए अलग-अलग मुहुर्त हैं। ज्योतिष के नियमों के आधार पर उनके मुहुर्त निकाले जाते हैं, पर साधारण यज्ञों के लिए बहुत गहराई तक जाने की, बहुत भारी खोज-बीन करने की आवश्यकता नहीं है । साधारण शुभ दिन, तिथि, वार देखकर छोटे यज्ञों को कभी भी किया जा सकता है । यथा-

यदैव जायते वित्तं, चित्तं श्रद्धा समन्वितम
तदैव पुण्य कालोऽयं यतोऽनियत जीवितम
अतःर्सवेषु कालेषु यज्ञकर्म शुभ प्रदः
ईश्वराधनार्थं च सर्व पापापनुत्तये ।
यदि रुद्राद्यनुष्ठानं मुहूर्तादि चिन्तयेत
जब पास में पैसा हो और चित्त में श्रद्धा हो तो उसी समय को पुण्य काल, शुभ मुहुर्त मान लेना चाहिए । क्योंकि जीवन का कोई ठिकाना नहीं, आज हैं, कल प्राण चला जा सकता है । इसलिए यज्ञ आदि शुभ कर्मों के लिए सभी दिन शुभ हैं ।

परमात्मा की प्रसन्नता के लिए, पापों से छुटकारा पाने के लिए यदि रुद्र-यज्ञ आदि का अनुष्ठान करे, तो उसके लिए मुहुर्त देखने की आवश्यकता है ।

सकाम यज्ञों में ही मुहूर्तों की बात बहुत खोज बीन के साथ की जाती है । पर निष्काम, भगवत्प्रीत्यर्थ किये जाने वाले हवनों में इसकी कोई विशेष आवश्यकता नहीं है । फिर भी साधारण् मुहुर्त का उल्लेख करते हैं-

सोम सौम्य गुरु शुक्र वासराः कर्मतु भवन्ति सिद्धिदाः ।
यज्ञ आदि शुभ कर्मों में सोम, बुद्ध, गुरु, शुक्रवार सिद्धिप्रद हैं ।
शुक्ल पक्षे द्वितीयायां तृतीयायां तथैवच
पंचम्यामथ सप्तम्यां दशम्यां च विशेषतः
त्रयोदश्यां च र्कत्तव्यों द्वादश्यां च विशेषतः॥
शुक्ल पक्ष की द्वितीया, तृतीया, पञ्चमी, सप्तमी, दश्मी, द्वादशी और त्रयोदशी विशेष उत्तम हैं ।

आद्रा शतभिषा स्वाती रोहिणी श्रवणं मृगः
पूर्वाषाढोत्तराषाढा ज्येष्ठा श्लेषा च रेवती ।
चित्रा हस्तो धनिष्ठास्यादनुराधा च सिद्धिदा ।
पूनर्वसु गुरोर्वीरे द्वादश्यां श्रवणे तथा ।
मृगशीर्ष तदा योगे विष्णु सर्वार्थ साधकः ।
आद्रा, शतभिषा, स्वाति, रोहिणी, श्रवण, पूर्वाषाढ़ा, उत्तराषाढ़ा, ज्येष्ठा, श्लेषा, रेवती, चित्रा, हस्त, धनिष्ठा, यह नक्षत्र यज्ञ में शुभ माने गये हैं ।

गुरु-शुक्र-अस्त में यज्ञ न करने की बात भी बहुत बड़े विशाल यज्ञों पर ही लागू होती है । छोटे मध्यम श्रेणी के यज्ञों के लिए उसका विचार आवश्यक नहीं । यथा-

शान्ति कर्मणि कुर्वीत रोगे नैमित्ति के तथा ।
गुरु भाग्व मौढ्यऽपि दोषस्तत्र न विद्यते ।
नैमित्तक कर्मों के, रोग आदि के निवारणार्थ, तथा शान्ति प्रयोजनों के लिए हवन आदि करने में गुरु शुक्र के अस्त का दोष नहीं ।

अमावस्या-पूर्णमासी को दर्शपौर्णमास्य यज्ञ सदा होते हैं । इसलिये यह दोनों तिथियाँ हवन करने के लिए अतीव शुभ मानी गई हैं ।

साप्ताहिक, पाक्षिक, मासिक, पर्वों, त्यौहारों तथा उत्सवों के समय भी अलग से मुहूर्त देखने की आवश्यकता नहीं है । पूर्व निर्धारत कार्यक्रम ही उसका मुहूर्त है ।

यज्ञ का ज्ञान-विज्ञान पृ.5.34
First 6 8 Last


Other Version of this book



gytri yagya vidhan part 2
Type: TEXT
Language: HINDI
...

गायत्री यज्ञ विधान
Type: TEXT
Language: HINDI
...


Releted Books



પરિવર્તનની મહાન ક્ષણ
Type: SCAN
Language: EN
...

The Great Moments of Change
Type: SCAN
Language: ENGLISH
...

परिवर्तन के महान क्षण
Type: SCAN
Language: EN
...

परिवर्तन के महान् क्षण
Type: TEXT
Language: EN
...

परिष्कृत अध्यात्म हमारे जीवन में उतरे
Type: SCAN
Language: HINDI
...

પરિષ્કૃત અધ્યાત્મ આપણા જીવનમાં ઉતરે
Type: SCAN
Language: GUJRATI
...

જીવન સાધનાનાં સોનેરી સૂત્રો
Type: SCAN
Language: EN
...

जीवन साधना के स्वर्णिम सूत्र
Type: TEXT
Language: EN
...

தவ வாழ்க்கைக்கான
Type: SCAN
Language: EN
...

जीवन साधना के स्वर्णिम सूत्र
Type: SCAN
Language: EN
...

మానసిక సంతులనం
Type: SCAN
Language: TELUGU
...

Mental Balance
Type: SCAN
Language: ENGLISH
...

மன சமநிலை
Type: SCAN
Language: TAMIL
...

मन: स्थिति बदले तो परिस्थिति बदले
Type: TEXT
Language: EN
...

મન: સ્થિતિ બદલો તો પરિસ્થિતિ બદલાશે
Type: SCAN
Language: GUJRATI
...

मनस्थिति बदलें तो परिस्थिति बदले
Type: SCAN
Language: EN
...

गायत्री साधना से कुण्डलिनी जागरण
Type: TEXT
Language: HINDI
...

गायत्री साधना से कुण्डलिनी जागरण
Type: SCAN
Language: HINDI
...

गायत्री साधना के दो स्तर
Type: TEXT
Language: HINDI
...

गायत्री सर्वतोन्मुखी समर्थता की अधिष्ठात्री
Type: TEXT
Language: HINDI
...

ઇન્દ્રિય સંયમ
Type: SCAN
Language: GUJRATI
...

इंद्रिय संयम
Type: SCAN
Language: HINDI
...

इन्द्रिय संयम
Type: TEXT
Language: HINDI
...

प्रज्ञा परिजनों में नव जीवन संचार
Type: SCAN
Language: HINDI
...

Articles of Books

  • यज्ञाग्नि की शिक्षा तथा प्रेरणा
  • यज्ञ में पालन करने योग्य नियम
  • ब्रह्मदेव कृत सामूहिक यज्ञ
  • हवन सम्बन्धी कुछ आवश्यक बातें
  • हवन सामाग्री
  • समिधाएँ
  • यज्ञ का मुहूर्त
  • कुण्ड एवं मण्डप निर्माण
  • कुण्डों की रचना तथा भिन्नता
  • कुण्डों की संख्या
  • यज्ञीय पदार्थ तथा पात्र परिचय
About Shantikunj

Shantikunj has emerged over the years as a unique center and fountain-head of a global movement of Yug Nirman Yojna (Movement for the Reconstruction of the Era) for moral-spiritual regeneration in the light of hoary Indian heritage.

Navigation Links
  • Home
  • Literature
  • News and Activities
  • Quotes and Thoughts
  • Videos and more
  • Audio
  • Join Us
  • Contact
Write to us

Click below and write to us your commenct and input.

Go

Copyright © SRI VEDMATA GAYATRI TRUST (TMD). All rights reserved. | Design by IT Cell Shantikunj